27Սպտ
2017
0
mindful-parenting

Դեպի գիտակցված ծնողավարություն

Մայնդֆուլնես… այս հասկացությունը մենք շատ ենք հանդիպում մեր օրերում՝ մայնդֆուլ մեդիտացիա, մայնդֆուլ արտ թերապի, իսկ գրախանութներում կարող եք այդ թեմայով շատ գրքեր գտնել :

Մայնդֆուլնեսը  գիտակցված վիճակ է . այն խաղաղ հոգեվիճակ է,երբ ամբողջովին կենտրոնացած ես ներկայի վրա և կարողանում ես հստակ ճանաչել և ընդունել մտքերդ, հույզերդ, մարմնի արձագանքերը:

Մայնդֆուլնեսի գաղափարը հոգեթերապիայում մեծ կիրառում ունի և  արտ թերապիան բացառություն  չէ: Բազում արտ վարժություններ կան,որոնք ուղղված մայնդֆուլնես հոգեվիճակին: Բայց այսօր դրա մասին չենք խոսելու:

Քանի որ չգտա մայդֆուլնեսի հայկական համարժեք տարբերակը, որոշեցի այն թարգմանել որպես գիտակցված վիճակ:

Եվ այսպես, այս հոդվածը գիտակցված ծնողավարության մասին է:Փորձենք ՝ հասկանալ՝ ինչ  է դա,  ի՞նչ է ենթադրում մայնդֆուլ կամ գիտակցված ծնողավարությունը:

Կլինիկական հոգեբան Դեն Սիգելը նկատել է ,որ ծնողները հաճախ կորցնում են համբերությունը, սուր հակազդում են տալիս երեխայի այս կամ այն վարքին՝ երբեմն դուրս  գալով վերահսկողությունից:Եվ հաճախ ծնողի հակազդումը չի համապատասխանում երեխայի արարքին. այն չափազանցված է:

Այդ հակազդումները կարող են շատ վախենալու լինել երեխաների համար և բացի դա երեխան սովորում  է ,թե մեծահասակները ինչպես են հակազդում սթրեսին և հետագայում նա կընդօրինակի  հակազդման այդ չափազանցված տարբերակը:

Իսկ ահա գիտակցված ծնողավարությունը ենթադրում է,որ մենք կարողանում ենք կանգ առնել հակազդելուց առաջ և դրանով իսկ մեր երեխաներին սովորեցնում ենք հակազդման փոխարեն նախ մտածել և ընտրել իրավիճակի համար արձագանքելու առավել ճիշտ տարբերակ:

Գիտակցված ծնողավարությունը կատարյալ ծնող լինելու մասին չէ:Այն բարդ հարց է , որը կպահանջի ժամանակ , ջանք և փորձառություն: Եվ եթե նույնիսկ որևէ բան չի ստացվում, միշտ էլ կարելի է նորից ու նորից փորձել:

Գիտակցված ծնողավարությունը ենթադրում է  սեփական հույզերի և վարքի  կարգավորում և կառավարում: Եվ դա է միակ ճանապարհը,որով մենք կարող ենք մեր երեխաներին սովորեցնել կարգավորել իրնեց հույզերն ու վարքը:

Գիտակցված ծնողավարությունը ենթադրում է,որ Դուք կենտրոնացնում եք Ձեր ուշադրությունը ներկայում  կատարվողի վրա՝ սեփական հույզերին տրվելու փոխարեն:

 Գիտակցված ծնողվաարությունը  չի ենթադրում ,որ Դուք չեք ունենա բացասական հույզեր երեխաների վարքի վերաբերյալ կամ այլևս չեք բարկանա: Սակայն այդ բացասական հույզերի գիտակցումը Ձեզ հնարավորություն կտա  արձագանքման առավել ճիշտ, երեխային չվնասող տարբերակ ընտրել:

Գիտակցված ծնողավարությունը ունի մի շարք դրական արդյունքներ.

  • Դուք ավելի հստակ եք գիտակցում Ձեր հույզերը,
  • ավելի ճիշտ եք հասկանում Ձեր երեխայի ցանկությունները,
  • ավելի լավ եք կարողանում կարգավորել սեփական հույզերը,
  • ավելի քիչ եք քննադատում ինքներդ Ձեզ և երեխային,
  • ավելի հեշտ եք կարողանում իմպուլսիվ հակազդումներից զերծ մնալ,
  • Ձեր և երեխայի հարաբերությունները կարգավորվում են:

Եվ այսպես, ինչպե՞ս «փորձարկել» գիտակցված ծնողավարությունը

Նախ և առաջ Դուք պետք  է հասականք ,թե ինչն է Ձեզ զայրացնում երեխայի մեջ, նրա արաքներում:

Առաջին քայլը ճանաչումն է, սեփական բացասական հակազդումների և այդ հակազդումները առաջացնող իրավիճակների ճանաչումը:

Իսկ Կրիստին Ռեյսը առաջարկում է գիտակցված ծնողավարության երեք հիմնարար գործոններ.

1 Երբ Ձեր և երեխայի միջև կոնֆլիկտ է առաջանում, ճանաչեք Ձեր հույզերը 

 Արդյո՞ք զայրանում եք, նյարդայնանում, ամաչում, տխրում: Փորձեք պատկերացնել,որ այդ հույզը ալիքի պես գալիս –գնում է : Մի՛ ճնշեք, մի կանգեցրեք կամ քննադատեք  այդ հույզը, թողեք,որ այն լինի: Հիշեք ,որ Դուք այդ հույզը չեք, պարզապես գիտակցեք այն լիովին՝ առանց մեղադրելու Ձեզ կամ երեխային ստեղծված իրավիճակի համար: Այնուհետև փորձեք այդ կոնֆլիկտը տեսնել երեխայի աչքերով .ի՞նչ է նա զգում և մտածում: Նաև փորձեք հիշել երեխայի հետ ջերմ հարաբերությունների փորձառությունը և այն իրավիճակները,երբ Դուք հանգիստ եք արձագանքել կոնֆլիկտային իրավիճակին:Օրվա ընթացքում անընդհատ հետևեք ,թե երբ եք տագնապում կամ անհնագստանում: Դա կարող  է նշան լինել,որ Դուք կարող եք սուր հակազդումներ տալ: Երբ ինքներդ ձեզ համար հստակեցրել եք,թե երբ և որ իրավիճակներում եք առավել նյարդայնանում, կարող եք անցնել հաջորդ քայլին:

2 Սովորեք կանգ առնել զայրացած հակազդում տալուց առաջ                                                                                    

 Մայնդֆուլնեսի առավել կարևոր և բարդ մասը սուր իրավիճակում ներքուստ հանգիստ տեղ գտնելու կարողությունն է: Այդ հարցում Ձեզ կօգնի շնչառությունը: Քանի որ վերջինս հանդարտեցնելով կարող եք հանդարտեցնել հույզերը: Հանգստանալով մ կարող եք հույզը ապրել զուտ որպես զգայություն,որը չի վերածվում կտրուկ արարքի: Եվ այնուհետև կարող եք ընտրել պատասխանելու այն տարբերակը,որը ճիշտ կհամարեք:

3 Ուշադիր լսեք երեխայի կարծիքը, նույնիսկ եթե համաձայն չեք                                                                                    

Երեխաները վարվում են երեխաների պես: Նրանք դեռևս սովորում են ,ինչպես և մենք ՝ մեծահասակներս, կարգավորել հույզերը և մտքերը: Նաև բնական է,որ երեխայի վարքը երբեմն մեզ զայրացնում է: Խնդիրը սկսվում է այն ժամանակ ,երբ մենք ևս վարվում ենք երեխայի պես:Եթե մենք տրվում ենք մեր հույզերին, անվերահսկելի վարք ենք ցուցաբերոմ, ապա երեխան, իհարկե, սովորում է նույն վարքը մեզանից: Արձագանքելուց առաջ կանգ առնելը շատ փորձ է պահանջում: Նաև հուզերի կարգավորումը անմիջականորեն կախված է նրանից, թե ինչ է կատարվում մեր ամենօրյա կյանքում:Այդ իսկ պատճառով այդքան կարևոր է ինքնախնամքը: Շատ ծնողներ կարող են մեղավոր զգալ,որ ժամանակ են հատկացնում իրենք իրենց: Սակայն դա անհրաժեշտություն է: Որքան լավ են զգում ծնողները,այնքան ավելի լավ կարող են հաղթահարել սթրեսը և սուր իրավիճակները: Ինքնախնամքի օրինակները բազմազան են: Ամենապարզ տարբերակները՝ միայնակ դուրս գալ զբոսնելու, փակվել լոգարանում, երբ զգում եք ՝իրավիճակը սրվում է,  շնչառական վարժություն անել, երաժշտություն  լսել, զրուցել մտեիմ մարդու հետ, լոգանք ընդունել և այլն:

 

Իսկ այն պահերին ,երբ չեք կարողանում վերահսկել  ձեզ և բղավում կամ վիրավորում եք  երեխային,  կարող եք պարզապես ներեղություն խնդրել նրանից, քանի որ մենք՝ ծնողներս ևս սովորում ենք  ծնող լինել և կարող ենք երբեմն սխալվել:Կարևորը այդ սխալը ճանաչելն է և գիտակցելը,որին կարող  է հաջորդել գիտակցված ծնողավարությունը :